Gara-ren “Nahitaezko trantsiziorako bi premisa" editorialari buruzko zenbait ohar:

Gara-ren " Nahitaezko trantsiziorako bi premisa" editoriala egungo eredu sozioekonomikoaren onarpen akritikoa da. Soilik makroproiektu berriztagarrietaz aritzeak eztabaida sinplifikatzea dakar, eta eztabaida horrek, duen garrantziagatik, askoz sakonagoa behar du izan.

Gure ondare naturala eta bidezko mundu bat defendatzen dugunok ezin dugu zalantzan jarri erregai fosilak alboratzearen beharra soilik. Zalantzan jartzen duguna da ezinbestekotzat aurkeztu nahi izatea eredu industrial, ekonomiko eta sozial bat, borrokatzen omen duen sistemaren akats berberak errepikatzen dituena.

Editorialaren arabera, Euskadiren energia mendekotasuna %90 ingurukoa da. Egia da, baina osatu gabeko datua da. Komeni da gogoraraztea Euskal Autonomia Erkidegoan kontsumitutako energiaren bosten bat baino ez dela elektrizitatea. Gainerakoa, batez ere, garraioan, industrian, ongarrietan, plastikoen erabileran eta berokuntzan erabiltzen diren petrolioaren eta gasaren eratorriak dira. Industrialde eolikoak eta zentral fotovoltaikoak neurririk gabe ezartzeak arazo hau berez konponduko duela pentsatzea sinplista eta oinarririk gabeko argudioa da.

Gainera, elektrizitatea sortzeko beharra azpimarratzen den bitartean, kontsumo elektrikoak urteak daramatza behera egiten, eta, paradoxikoki, Espainiako estatuan gero eta elektrizitate berriztagarri gehiago alferrik galtzen ari da, ekoizpenak eskaera gainditzen duelako une askotan. Ekainean soilik lau milioi etxeren urteko kontsumoaren baliokidea den energia elektrikoa alferrik galdu zen. Mendiak, basoak eta nekazaritza lurrak energia poligono berriekin okupatu aurretik, komeniko litzateke geure buruari galdetzea arazoa benetan energia sorkuntzan dagoen edo sistemaren planifikazioan.

Gogoeta merezi du, halaber, proiektu horiek kokatzen diren lurraldeei oparotasun ekonomikoa eta subiranotasun energetikoa ekarriko diotenaren promesak. Berriztagarrien ezarpen handia duten erkidegoen esperientziak (Nafarroa, Extremadura edo Burgos) argi utzi du aberastasun horrek ez duela ekarri gizarte garapen proportzionala ezta tokiko biztanleen erabakitzeko ahalmen handiagoa ere. Energia han ekoizten da, baina mozkinak energia enpresa handien esku geratzen dira, zeintzuk berdin egiten dute negozioa petrolioarekin eta eskala handiko berriztagarriekin. Korporazio horiek hartzen dute subirano izaera, ez lurren desjabetzea eta beraien ingurumenean eta paisaian eraginak jasaten dituzten herriek.

Editorialak herritarren parte-hartze handiagoa eskatzen du. Zaila da printzipio horrekin ados ez egotea. Hala ere, kontraesana da parte-hartzea defendatzea, indarrean dagoen legediak, 2024ko "Trantsizio Energetikoari eta Klima Aldaketari buruzko Legearekin", nabarmen murriztu dituenean udalen eta kontzejuen erabakitzeko ahalmena, hain zuzen ere lurren kudeatzaile eta jabe diren eta lurraldetik hurbilen dauden erakundeena. Ezin da partaidetzazko gobernantzaz hitz egin baldin eta tokiko erakundeek behin funtsezko erabakiak hartuta daudenean bakarrik emango badute beraien iritzia.

Ia aipatu ez den beste alderdi bat teknologia berriztagarrien inpaktu materiala bera da. Aerosorgailuak eta plaka fotovoltaikoak ez dira berez sortzen. Haien fabrikazioak, instalazioak eta garraioak karbono-arrasto handia du, bai eta altzairu, hormigoi, kobre, silizio eta mineral kritikoen kantitate handien kontsumoa ere (neodimioa, kadmioa, litioa, zilarra...), eta horiek erauzteak ingurumenean eta gizartean inpaktu garrantzitsuak eta bidegabeak sortzen ditu planetako beste leku batzuetan. Aerosorgailu handi bakoitzak ehunka tona material behar ditu, oinarriak egiteko, baita hamaika pista kilometro, zangak eta linea elektrikoak ere. Eguzki plakek, bestalde, energia intentsitate handiko industria prozesuak eta material urrien kontsumoa eskatzen dituzte, ebakuazio-lineak, eta abar. Hau onartuta, alde batera utzi behar da ingurumenari kalterik eragiten ez diotenaren ideia, oso zabaldua dagoena eta noski, okerra dena.

Benetako trantsizioa ez da erregai fosilen ordez elektrizitate berriztagarria erabiltzea. Energiaren eta produktuen kontsumoa murriztea eskatzen du, objektuen bizitza baliagarria hobetzea, mugikortasun eta ekoizpen ereduak birplanteatzea eta aurrezpena lehenestea azpiegituren etengabeko hedapena baino. Teknologiak ezin izango dio eutsi planetak birsortzeko duen erritmoa baino askoz erritmo handiagoan baliabideak kontsumitzen dituen eredu bati.

Kapitalismo jasangarria kontraesan bat da, estraktibismo arduratsu bat edo gerra humanitario bat bezalaxe, Txema Garciak Naiz-en argitaratutako "El extractivismo empieza en ti y en mí" artikuluan idatzi zuen bezala; gomendagarria artikulu hori irakurtzea.

Benetan nahitaezkoa den trantsizioa ez da energia iturri batzuk beste batzuekin ordezkatzera mugatzen dena, eredu ekonomiko bera bere horretan mantentzen duen bitartean. Benetako nahitaezko trantsizioa da materialen eta energiaren kontsumo txikiagoarekin bizitzeko gai den gizarte baterantz daramana, pertsona bakoitzaren premien arabera ondasun komunetarako sarbide zuzena bermatuz, merkantilizaziorik gabe, Mendiei buruzko azaroaren 21eko 43/2003 Legearen 14. artikuluak jasotzen duen ildotik: "Baso-jabari publikoko mendiak besterenezinak, preskribaezinak eta enbargaezinak dira, eta ez dute haien titulartasuna zergapetzen duen zergarik ordaindu behar"; eta, jakina, betiere muga ekologikoak eta planetaren birsortzeko gaitasuna errespetatuz. Horrela bakarrik banatu ahal izango dira modu justuan trantsizioaren onurak eta kostuak.

Lurraldea defendatzea ez baita trantsizio baten aurka egitea. Trantsizio hori babesten duen horrekin koherentea izan dadila eskatzea da, hau da, natura, paisaia, biodibertsitatea eta mundu osoko pertsonak.

Egin behar dugun nahitaezko trantsizioa planetaren kapitalismo harraparia ez den eredu berri baterantz eramango gaituena da. Ezkerreko komunikabide bat kapitalismoaren aurrean belaunikatzea (berdin dio “berdea” bada ere) onartezina eta kezkagarria da. Hausnarketa eskatzen dizuegu.

AZAZETA MENDI MARTXA
Lurra zaindu etorkizuna ereiteko

Berriro ere, eta hamaika badira jada, hemen elkartu gara “Azazetako Zentral Eolikoa” izeneko erabateko zentzugabekeria behingoz geldiarazteko itxaropenarekin. Udaberri honetan AZAZETA ERATSIKO DUGULAKO.

Gaur ibilaldia egin ondoren, gutxieneko sena eta ingurua begiratzeko gaitasuna duen edonork ondorioztatuko luke inguru hau ez dela elektrizitatea sortzeko industrientzako gune egokia. Zentzuzkoa eta argia da.

Hala ere, jarraitzen dugu, jarraitu beharra dugu. Izan ere, elkarbizitzari eta gizarteen jardun zuzen, orekatu eta iraunkorrari kalte gehien egiten dioten bi giza jokabideen aurka borrokatzen ari garelako: gutizia eta bidelagun ditugun gainerako pertsona eta izaki bizidunekiko enpatia falta. Guztiok pairatzen ditugu, eta agerian geratzen da planeta menderatzen saiatzen ari den kapitalismo inperialista, genozida eta ekozidaren idiosinkrasiaren funtsezko parte direla, Gogorra da benetan.

Olatu horrek ez du inolako eragozpenik gure erresilientzia eta ongizaterako oinarrizko bi osagaiak zapuzteko: biodibertsitatea eta justizia ekosoziala.

ISTORIO MALTZURRA

 Azazetako zentral eolikoak bere gordintasun osoan sinbolizatzen du balio horien aurkakotasuna. Funtsezko trofeoa bihurtu da gobernu neoliberalen eta gaitasun faktikoa eta eskrupulurik gabea duten enpresen arteko aliantza gaizto horretarako. Izate ekonomizista eta epe laburrekoa duten botereak dira, eta ia ezinezkoa egiten zaigu osagai horiek, biodibertsitatea eta justizia ekosoziala, gure biziraupenaren bermatzaile direnaz konbentzitzea.

Beren helburuak lortzeko ez dute esfortzurik eta, batez ere, lotsarik galdu. Enklabe horrek aspalditik izan behar zuen babesa azpiegitura horien aurrean. Ez, da horrela, ordea. Lehenik eta behin, Gasteizko Mendietako Natura Baliabideen Antolamendurako Plana ez zelako onartu, hori zelarik eremu hau babesteko figura baliotsuena. Plan horrek gune honen osotasun ekologikoa babestu nahi zuen azpiegitura industrialen aurrean, zentral eolikoa barne. Argi asko agerian uzten zituen eragin zitezkeen kalteak, besteak beste, habitat eta korridore ekologikoetan, hegazti-faunan eta kiropteroetan, baso autoktonoetan, akuiferoetan edo paisaia eta kultura ondarean.

Ondoren, KBE (Kontserbazio Bereziko Eremua) aipatu zen: Parke Natural gisa onartu ez zenez Natur Baliabideak Antolatzeko Planaren barne, egungo babesa Natura 2000 Sareko "Gasteizko Mendi Garaiak" KBEaren figurak ematen diona da. Babes bereziko eremu horren muga diseinatu zen aerosorgailuen kokalekua KBEaren mugetatik kanpo edo ertzean utzita, legezko izapidetzea errazteko.

Izan ere, zorroztasun zientifikoz egindako Baliabide Naturalak Antolatzeko Planek, Ingurumen Inpaktuaren Ebaluazio eskasek eta Arabako Foru Aldundiaren txosten teknikoek edo Kontserbazio Bereziko Eremuek ez bezala, argi eta garbi erakusten dute gizakiaren aldetik izen asko jasotzen dituen errealitate ekosistemiko bakar baten aurrean gaudela, eta behin eta berriz interes espurioen bidez bereizi nahi dela. Arabako Mendiak Aske elkarteak, zientziarekin bat etorriz, urte asko daramatza kordal osoaren ikuskera bateratua defendatzen, eta horretarako babes globala eskatzen.

Historiko honetan, gogoratu beharra dago Ramiro Gonzálezek zentrala bertan beharra utziko luketen Aldundiaren txostenak ezkutatu zituela. Sustatzaileek ingurumenaren gaineko eraginaren ebaluazioa eskasa aurkeztu zuten, eta hala eta guztiz ere ez zuten ezertarako balio izan aurkeztutako alegazioek, ondo arrazoituak zeuden arren; ez gurea bezalako kolektiboek egindakoek, ezta Aldundiak berak aurkeztu zituenak ere.

Zentzugabekeria handiena, agian, Eusko Jaurlaritzak emandako Ingurumen Inpaktuaren Adierazpen positiboarekin (DIA) iritsi zen. Adierazpen horrek, oraingoz, proiektuaren jarraipena bermatzen du. Dokumentu hori zentzugabekerien historiara pasatuko da, ez baitio jaramonik egiten gai horietan kontuan hartu beharko litzatekeen oinarrizko "Zuhurtasun Printzipioari".

ERABAKI KONTRAJARRIAK 

 Paradoxikoki, aberrazio hori agerian geratu da Eusko Jaurlaritzak berak, erdi-mailako agintariak aldatu ondoren, azkenaldian egin dituen proiektu askoren aurkako adierazpenen ugariekin. Adibidez, Laminoria, El Haya, Kastillo, Itsaraz, Argalario, Elburgo-Barrundia Klusterra, Alegria Dulantzi-Gasteiz, Piaspe, etab.

Guztiz desberdinak diren erabakiak detektatzen dira antzeko inpaktuen aurrean. Adibide bezala, sai zuria eta hegazti nekrofagoekin gertatzen dena har dezakegu; sai zuria arriskuan dagoen espeziea da, eta, kasuaren arabera, oso modu desberdinean hartu da kontuan haren gainbehera.

Azazetan: proiektuarekiko positiboa den Ingurumen Inpaktuaren Adierazpenean, sai zuriak eta sai arreak habiak egiten dituzten lurraldeak daudela inguruan (Entzia eta Iturrieta mendilerroak) onartzen da. Hala ere, "konpentsazio-neurriak" ezarriz, proiektua baimendu zen: hegaztia detektatuz gero aerosorgailua geldiarazteko detekzio automatikoko sistemak (IA duten kamerak) instalatzea; arriskua, teknologia ezarriz, "onargarria" zela onartu zen.

Proiektu negatiboetan (adibidez, El Haya edo Kastillo): administrazioak ebatzi zuen geldialdi automatikoko teknologia ez dela hutsezina %100ean, eta hegaztiak erradio jakin batean agertze hutsak (askotan 5 km) "ingurumenaren aldetik bideraezina" egiten duela proiektua.

Beste adibide bat "Zatiketa" vs. "Interes orokorra" 

 Azazetan: Ingurumen Inpaktuaren Adierazpenak aipatzen du zentrala eskualdeko korridore ekologiko garrantzitsu batean kokatuko litzatekeela, nahiz eta lotura kontinentaltzat onartuta dagoen. Arabako Foru Aldundiaren txostenak konektibitatean duen eraginaz ohartarazi zuen arren, Eusko Jaurlaritzaren ingurumen ebazpenak energia sortzearen onura lehenetsi zuen, eta afekzioa "onargarritzat" jo zuen, erroten artean korridoreak utzita konpondu zitekeena.

“Kluster Vitoria”-n (2024/2025eko Ingurumen Inpaktu Adierazpen negatiboa): parke horietako asko baztertu egin ziren, hain zuzen ere, lurraldea zatikatzeagatik. Hona hemen argudio teknikoa: azpiegituren baturak (errotak + goi-tentsioko lineak) "hesi-efektu" gaindiezina sortzen zuela.

Azken batean, kontraesan nagusia zuhurtziaren printzipioa aplikatzerakoan dagoen diskrezionalitatea da. 

 Azazetaren kasuan, administrazioak "inpaktua kudeatzeko" ikuspegia aplikatu zuen (baimentzea kaltea zuzentzeko ahalegina egiten bada).

Ingurumen Inpaktu Adierazpen negatiboetan, "inpaktua saihesteko" ikuspegia aplikatu da (jarduera debekatzea arriskua txikia izanda ere). 

 INKONGRUENTZIEK GURE ALDARRIKAPENETAN INDARTZEN GAITUZTE

  Guzti honek bultzatu behar gaitu Azazetako proiektuaren ondorio guztietarako behin betiko baliogabetzearen aldarrikapena indartzera, adierazpen positibo hori indargabetzetik hasita. Dakizuenez, zuen laguntzari esker, Arabako Mendiak Askek prozesua epaitegietara eraman du.

Gaurko leloarekin lerrokatuz egiten dugu. LURRA ZAINDU, ETORKIZUNA EREITEKO. Izan ere, naturarekin kontaktuan hazi eta sozializatu garen pertsonok sakon grabatuta daramagu printzipio hori, unibertsala dena harreman horri zuzenean eusten dioten eta horren mende dauden herri guztietan.

Azazeta salba dezagun. 

 UDABERRI HONETAN, AZAZETAKO ZENTRAL EOLIKOA ERAITSI DEZAGUN!!      GORA MENDIAK ASKE!!

M17 | Lurraren defentsan, kalera!

Ingurumen baimenik gabe, Gasteiz inguruetako makroeoliko proiektuan atzera egin du enpresak

Gaur, 2026ko urtarrilaren 26a, berdean markatutako data da Arabako lurraldea, herritarrak edo eta udalerriak eta udalak defendatzeko lanean diharduten elkarte, plataforma, erakunde eta pertsona guztientzat. Jakinarazi da Cluster Vitoria 30kV zentral eolikoaren sustatzaileak, Savannah Power Solar 14 S.L.-k, proiektu hau bertan behera uzteko eskaera aurkeztu ziola Eusko Jaurlaritzari, eta eskaera hori onartu egin dela. Horren ondorioz, proiektuaren espedientea itxi eta aurreikusitako zentral eolikoa ez da eraikiko. Lorpen honek, baztertutako zentralen zerrenda oraindik gehiago handitzea dakar, Cantoblanco eta Laminoria zentral eoliko edo PSFV Vitoria eta PSFV Vitoria Solar zentral fotoboltaikoekin batera.

Sustatzaile batek makroproiektu hauetako bat aurrera ez eramatea erabaki duela jakitea albiste ona bada, are hobea da erabaki horren arrazoiak jakitea: proiektu honen Ingurumen Inpaktuaren Adierazpenaren ebazpena KONTRAKOA dela. Nahikoa da "ingurumen sentsibilitate ekologiko handia", "desagertzeko arriskuan dagoen hegazti-faunarentzako habiagune, kolonia, atsedenleku eta babeslekuen dentsitate handia", "Natura 2000 sareko guneen kontserbazio helburuetan eragin kaltegarriak" edo " Paisaiarengan eragin handia" bezalako esaldiak irakurtzea ebazpen honek ondorioztatzen duena ulertzeko, hau da, INGURUMEN ALDETIK PROIEKTU HAU EGINEZINA DELA HAUSNARTZEA.

Araba ingurumen-aberastasun ikaragarria duen probintzia bat da. Euskadiko Natura Sarean dauden 59 eremuetatik, 29 Araban daude (%56,5). Beraz, ez da harritzekoa halako beste proiektu bat baztertu izana, ingurumenarengan eragin ditzakeen ondorioengatik. Berdin dio non eraiki nahi dituzten makroproiektu eoliko eta fotoboltaikoak. Probintzia osoan zehar hainbeste babestutako eremu daudenez, ingurumen-kaltea onartezina izango litzateke.

Lerro hauen bitartez Arabako Mendiak Aske plataformak eskerrak eman nahi lizkioke proiektu honen aurka aktiboki mobilizatu diren beste plataforma, elkarte, pertsona eta erakundei. Haien lankidetzari esker proiektuaren aurkako hainbat alegazio sinatu eta aurkeztu dira, eta beraiei esker ere, proiektua behin betiko baztertzea lortu da.

Azkenik, albiste on honek lasaitzera eraman behar ez gaituela bergogorazi nahi dugu. Clúster Vitoria 30kV proiektua gaur egun Araba mehatxatzen duten 100-tik gorako zentral eoliko edo fotoboltaikoetako bat besterik ez zen. Horietako batzuk, tamalez, jada martxan daude, hala nola Labrazako zentral eolikoa. Horregatik mobilizatzen jarraitu behar dugu, guztiak ez badira ere, ahalik eta proiektu gehien baztertuak izateko. Horrela, gaurkoa bezalako albisteetaz gozatzen jarraitu ahal izango dugu. Gure lurraldeengatik. Gure udalengatik. Gure jendeengatik. Arabagatik.

Ugatza Azazetan: kontserbazioa edo txikizioa?

Joan den igandean, ekainak 15, ugatzari buruzko artikulu interesgarria argitaratu zuen Rosa Canchok El Correo egunkarian. Azken urteotan hegazti sarraskijale adierazgarri honek Araban bizi duen itxaropen onaren egoeraz hitz egiten zen testuan. Arabako Foru Aldundiko Ingurumen Saileko Marijo Madeira zuzendariak esan bezala, ugatza gero eta gehiago ikusten da gure inguruan, eta badakigu gutxienez gaua igarotzen duen bikote bat dagoela Arabako Mendialdean. Zuzendariak adierazi duenez, ugatzaren hedapen hori gure probintzian heriotza-kausak eta eragozpenak (pozoitzeak eta linea elektrikoak, esaterako) ezabatzearen ondorio da, baita Arabako Mendialdeko eta Valderejoko simaurtegietan hezurrak uztearen ondorio ere.

Zuzendariak espezie honen egoera mehatxatzen duen arrisku handi bat ahaztu duela uste dugu: aerosorgailuak eta horiei lotutako linea elektrikoak.

Araba probintzia estrategikoa da Pirinioetako ugatzen populazioak Europako Mendietara sakabanatu ahal izateko, eta asmo hori lortzeko hainbat hamarkada eman dira. Europako Mendien birkolonizazio horretarako, Araba funtsezko probintzia da, Pirinioen eta Europako Mendien artean baitago. Araba ekialdetik mendebaldera zeharkatzen duen mendi ilara da gakoa, Andia mendilerroan hasi eta Urbasa (Nafarroa), Entzia, Iturrietako mendiak, Azazetako mendiak, Gasteizko mendi garaiak, Tuyo mendilerroa eta Arcena mendilerrorantz hedatzen dena, Burgos iparraldeko mendiekin lotuz, Europako mendiekin lotu arte.

EAE ekialdetik mendebaldera zeharkatzen duen beste mendilerroa, uren banalerrotik, aerosorgailuz josita dago: Urkilla, Elgea eta Badaia mendilerroak. Hori arrisku handia da espezie horren eta beste askoren biziraupenerako. Gogora dezagun duela pare bat urte gertatutakoa: Aratz eta Iturrietako mendietatik hegan zihoan ugatza, Flumen, igandeko artikuluan aipatutakoa, Narbaizako linea elektriko batekin talka egitean hil zela.

Beraz, Ingurumeneko zuzendariari eskatzen diogu egin beharreko izapideak egin ditzala, Azazetako proiektu eolikoa eta Laminoriako proiektu fotoboltaikoa gelditzeko. Proiektu horietan sortutako energia Marrada eta Basozain begiztatze-eremutik atera nahi dute, Arabako Mendialdean lo egiten duen ugatz-bikotetik gertu, eta, ziurrenik, datorren urtean izango dituzten ugatz-kumeetatik gertu, horiek 100 urteren ondoren Moncayon jaiotako lehenak izanik.

Era berean, Legebiltzarreko alderdi guztiei eskatzen diegu, PPtik hasi eta EH Bilduraino, Eusko Jaurlaritzari eska diezaiotela proiektu horiek gelditzeko faunarentzat hain garrantzitsua den korridore honetan.  Ez da ugatza bakarrik: aurten sai beltzaren hitzorduak daude inguruan. Hegazti sarraskijale hau Europako handiena eta eskasena da. Aurten ere, EAEko Bonelli arrano bikote bakarrak (Soraia eta Hegoa) Arabako Mendialdetik hegan egiten duten bi kume atera ditu aurrera. Gainera, Azazetan proiektatutako zentral eolikotik 10 km-tara zortzi sai zuri bikote ugaltzen dira. 15 km-tara bost arrano beltz eta lau hontz handien habiak daude. 5 km-tara, mirotz urdinen zazpi bikote eta mirotz zurien beste bikote bat. 6 km-tara, miru gorrien beste bikote bat ugaltzen da.

Halaber, eremu honetan arrano sugezalea, arrano txikia, aztorea, gabiraia, zuhaitz-belatza, belatz handia, zapelatza eta urubia aurki ditzakegu harrapariei dagokionez. Ugari diren hegazti txikiagoak aipatu gabe, kiropteroei dagokienez, EAEn bizi diren 25 saguzar espezieetatik 20 inguru daude, dena legez babestuta. Beraz, ikusi daiteke faunaren aberastasuna aipagarria dela, eta eskualde honetan edozein megaproiektu geldiaraztea eskatu beharra dagoela.

Zertarako balio du espezie horiek babesteak, aldi berean haien habitatak suntsitzen dituzten megaproiektuak baimentzen baditugu?

Klima-aldaketaren aurkako borroka garrantzitsua da, bai. Baina ezin diogu ingurumen-krisi bati aurre egin beste bat elikatuz. Biodibertsitatea, ekosistemen osotasuna eta lurzoruaren okupazioa ere gainditu ditugun planeta-mugak dira.  "Trantsizio energetikoa" deiturikoak ezin da natura estraktibismo berdearen forma berriekin ustiatzen jarraitzeko koartada izan. Ezin dugu pentsatu klima-aldaketarekin negozioa eginez Lurreko bizitza babestuko denik.

Portzierto, Félix Rodríguez de la Fuentek medikuntza ikasi zuen, Che Guevarak bezala.